محمود بن محمد چغمينى خوارزمى ( مترجم : اسماعيل ناظم )
329
قانونچه في الطب ( فارسى )
ريوند چينى ، زراوند مدحرج ، دارچينى ، ( از هريك يك درم ) ، و گاهى زياده كرده مىشود بر آن ايارج فيقرا و در نسخه ديگر هليله زرد ، تربد سفيد ، نيز داخل است . اجزاء را كوفته ، بيخته ، حب سازند . ( قرابادين كبير ) حبّ سورنجان / حب سورنجان صاحب كامل الصناعه [ المنافع ] : النافع من اوجاع المفاصل و النقرس . [ الصنعة ] : يؤخذ قنطاريون دقيق خمسه دراهم ؛ تربد ابيض سبعه دراهم ؛ سورنجان مائه درهم ؛ سكبينج اربعه دراهم ؛ عاقرقرحا در همان ؛ صبر اسقوطرى ستة دراهم ؛ شحم الحنظل و غاريقون و فوه من كل واحد ثلاثه دراهم . يدق الجميع و ينخل و يعجن بماء الكراث و يعمل حبا مثل الفلف و يجفف فى الظل . [ مقدار الشربة ] : الشربة من درهمين و نصف الى ثلاثة دراهم . صفة حب سورنجان آخر دون الاول : يوخذ سورنجان و هليلج اصفر و صبر اسقوطرى ، بالسويه ؛ يدق الجميع ناعما و يعجن بماء و يحبب . [ مقدار الشربه ] : الشربه من درهمين و نصف الى ثلاثه دراهم . ( كامل الصناعة ، ج 2 ، ص 558 ) حبّ شبيار خواص آن : تنقيه معده و سر مىكند و قريب الفعل است به فعل حبّ قوقايا . صنعت آن : صبر سقوطرى ، پوست هليله زرد ، تربد سفيد ، مصطكى رومى ، سقمونياى مشوى ، شحم حنظل ، اجزا مساوى ؛ كوفته ، بيخته به آب حب سازند . شربتى دو درم . تذكر : در نسخه ديگر سقمونيا داخل نيست . حب صبر منقّى معده و سر است و نافع است از براى امراض معده و امراض سر ، خصوص وقتى كه به مشاركت معده باشد لا سيما از براى سبات به مشاركت معده چون تنقيه معده به اين نمايند . صنعت آن : صبر سقوطرى زرد ( هفده مثقال ) ، پوست هليله زرد ، پوست هليله كابلى ، هليله سياه ، تربد سفيد مدبر ، بسفايج فستقى ، سنامكى ( از هريك دو مثقال ) ، زنجبيل ، مصطكى رومى ، انيسون ، دارچينى ، زعفران ، اسارون ( از هريك نيم مثقال ) ، كوفته ، بيخته ، با آب طبيخ رازيانه حب سازند ، شربتى از دو مثقال تا چهار مثقال با عسل سفيد مصفّى با آب گرم حل كرده فرو برند . ( قرابادين كبير ) حب غافث سدهها بگشايد و امراض طحال و يرقان اسود را نافع بود .